Diagnostyka boreliozy polega na wykryciu w organizmie pacjenta specyficznych przeciwciał, limfocytów lub DNA bakterii Borrelia. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego rocznie w Polsce na boreliozę chorują dziesiątki tysięcy osób, a szacuje się, że wartość ta może być nawet kilkadziesiąt razy zaniżona. Diagnostyka boreliozy jest jednak szczególnie ważna, gdyż jest ona wstępem do leczenia i poprawy zdrowia.
Kiedy zrobić badanie na boreliozę?
Diagnostyka boreliozy jest wskazana w kilku przypadkach. Jednym z nich jest ugryzienie przez kleszcza. Szacuje się, że w zależności od regionu, w Polsce nawet 50 % kleszczy może być nosicielami boreliozy i koinfekcji (Bartonella, Babesia, Chlamydia itd). Innym powodem diagnostyki mogą być objawy specyficzne dla boreliozy. Jest to m.in:
- Objawy skórne: rumień wędrujący
- Objawy stawowe: krótkotrwałe bóle o charakterze kłującym, zapalenie stawów, wędrujące bóle
- Objawy kardiologiczne: kołotanie serca, duszności, bóle w klatce piersiowej, skoki ciśnienia
- Objawy neurologiczne: szumy uszne, problemy ze wzrokiem, zaburzenia równowagi, bóle neurogenne, drętwienia i mrowienia ciała
- Objawy psychiczne: depresja, przewlekłe zmęczenie
Następnym powodem może być współwystępowanie powyższych objawów (zwłaszcza neurologicznych) z jednoczesnym wykluczeniem innych chorób takich jak SM (Stwardnienie rozsiane) czy RZS (Reumatoidalne zapalenie stawów).
Co gdy znaleźliśmy kleszcza w ciele?
Najważniejsze jest aby jak najszybciej go wyjąć. Czas jest tu istotną kwestią, gdyż im dłużej kleszcz przebywa w naszym ciele tym większa szansa zarażenia boreliozą. Najnowsze doniesienia mówią, że kleszcz może przenosić infekcję już w trakcie 10 minut i ryzyko wzrasta z każdą minutą jego żerowania. Jak wyciągnąć kleszcza z ciała? Potrzebujemy do tego pęsetę lub specjalne lasso z apteki. Należy chwytając u nasady wyciągnąć kleszcza jednym ruchem. Technika jest dowolna jednak trzeba uważać aby nie ściskać i przekręcać kleszcza ani niczym go nie smarować (alkoholem, wodą, maścią), gdyż może spowodować to wyplucie przez niego porcji treści przewodu pokarmowego, które mogą być bogate w bakterie i wirusy.
Czy warto badać kleszcza?
Kleszcze bada się w celu sprawdzenia czy dany osobnik był nosicielem boreliozy lub koinfekcji. Jest to bezinwazyjna metoda, która pozwala nam dać pogląd sytuacji. Jeżeli kleszcz zarażony był krętkami Borrelii jest duża szansa, że przekazał nam chorobę i należy jak najszybciej poddać się leczeniu. Wynik negatywny testu może świadczyć o braku nosicielstwa lecz nigdy nie daje 100 % pewności. Należy wtedy mocno obserwować organizm przez najbliższe miesiące i w razie potrzeby również zastosować leczenie.
Charakterystyczny rumień – pewność zakażenia boreliozą
Wystąpienie rumienia wędrującego jest jedynym pewnym markerem diagnostyki boreliozy, gdyż daje 100 % pewność że zostaliśmy zarażeni boreliozą i nie ma potrzeby wykonywania żadnych dodatkowych testów w celu potwierdzenia diagnozy. Sytuacja taka jednak nie ma miejsca często i szacuje się, że występuje tylko u 30-50 % osób zarażonych. Rumień może pojawić się już ok 3 dnia po ugryzieniu i ma charakterystyczny owalny kształt. Wyglądem przypomina tarcze strzelniczą, która w środku ma znak po ugryzieniu, a z zewnętrznej strony biało- czerwone przebarwienia. Znakami szczególnymi rumienia, które odróżniają go od odczynu alergicznego jest możliwość „wędrowania” po ciele i zwiększania swojego rozmiaru (minimum 5 cm). Taka sytuacja ma też oczywiście swoje wyjątki. Otóż ok. 20 % rumieni ma nieregularny kształt i posiada cechy krwotoczne. Dlatego zawsze gdy podejrzewasz u siebie rumień wędrujący skontaktuj się z lekarzem.
Diagnostyka boreliozy: badania serologiczne
Diagnostyka boreliozy w Polsce to w głównej mierze testy serologiczne Elisa i Western Blot. Są to testy refundowane na NFZ i jedyne testy diagnostyczne zatwierdzane przez Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych. Są to badania wykrywające w krwi pacjenta obecność specyficznych przeciwciał anty Borrelia. Nie wykrywają one bowiem bakterii w naszej krwi a jedynie odpowiedź naszego układu odpornościowego na zakażenie. Dlatego też badania te charakteryzują się niską skutecznością i dużą skalą błędu. Przeciwciała bowiem każdy wytwarza w innej ilości i nie ma jednoznacznych, standaryzowanych norm ich interpretacji.
Często są to jednak badania pierwszego rzutu z uwagi, że nie są drogie. W Polsce obowiązuje dwu-stopniowa diagnostyka boreliozy. Gdy istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia boreliozy lekarz zleca test Elisa. Jeżeli badanie te wyjdzie pozytywnie to dostaje skierowanie na badanie Western Blot i dopiero przy obu wynikach pozytywnych pacjenta kwalifikuje się jako zarażonego.
| Test ELISA | Test WESTERN BLOT | |
| Skuteczność | 30-40 % | 60-70 % |
| Metoda pobrania materiału | krew | krew |
| Koszt badania prywatnego | do 100 zł | ok 200 zł |
| Wykrywalność przeciwciał | IgM i IgG | IgM i IgG |
| Minimalny czas pobrania materiału od momentu zakażenia | 4-6 tygodni | 4-6 tygodni |
| Przeciwciała charakterystyczne dla boreliozy | – | OspC, VIsE, p83/p100, OspA |
Jak interpretować badania Western Blot?
Ważne jest aby wykonać badanie Western Blot z oceną wybarwienia pasków, a nie z samym wynikiem “ujemny” lub “dodatni”. Daje to możliwość podglądu jakie dokładnie przeciwciała uzyskały wynik dodatni. Nie wszystkie bowiem mówią nam konkretnie o boreliozie. Przykładem może tu być antygen p41 (składnik flageliny), który często wychodzi powyżej normy. Nie jest on jednak specyficzny dla chorób odkleszczowych i równie dobrze może oznaczać pasożyty czy infekcje Helicobacter pylori. Antygenami specyficznymi konkretnie dla boreliozy są za to: OspA, OspC, VlSe, p83/ p100, p18. Oznacza to, że jeżeli jeden z tych przeciwciał wyszedł Ci podwyższony, jest duża szansa, że masz boreliozę.
Jeżeli zależy Ci na poszerzeniu interpretacji badań to polecam webinar “Jak interpretować wyniki badań na boreliozę?”
Czym różnią się przeciwciała IgM od IgG i o czym one świadczą?
Najważniejsze jest zrozumienie, że wyniki to tylko cyferki na kartce. Zarówno diagnostyka boreliozy, jak i leczenie powinny obejmować pogląd na cały obraz kliniczny pacjenta. Powinniśmy wziąć pod uwagę objawy choroby, czas ich występowania, choroby współistniejące i dopiero wyniki badań.
Badania serologiczne dają wyniki w dwóch klasach IgM i IgG. Przeciwciała IgM pojawiają się we wczesnej fazie choroby, po ok. 3-4 tygodniach od zakażenia i znikają w ciągu ok 6 miesięcy. Natomiast przeciwciała IgG pojawiają się dopiero ok drugiego miesiąca od zakażenia i mogą utrzymywać się całymi latami. Dlatego też przyjęte zostało, że wynik dodatni przeciwciał IgM świadczy o świeżej boreliozie, a IgG o przewlekłej. W swojej praktyce spotkałam się jednak z wieloma wyjątkami, którym głównym był obecność przeciwciał IgM przez cały okres choroby, przy jednoczesnym braku wytworzenia przeciwciał IgG. Dlatego też diagnostyka boreliozy zawsze powinna być oparta na całym obrazie klinicznym pacjenta.
Badania serologiczne NIE MOGĄ być metodą do monitorowania skuteczności leczenia
Ostatnią rzeczą odnośnie badań serologicznych jest kwestia wykonywania ich do oceny skuteczności leczenia. Częstą sytuacją jest robienie badań Western Blot w celu potwierdzenia czy wyleczyliśmy się z boreliozy. Jak już wspomniałam przeciwciała IgG mogą utrzymywać się w naszym organizmie całe lata po leczeniu, również tym skutecznym. Oznacza to, że badania będą dawały bardzo mylny i fałszywy wynik. Dlatego też badania Elisa i Western Blot nie mogą być robione do monitorowania skuteczności leczenia! Do tego celu przeznaczone są inne badania przedstawione poniżej.
Diagnostyka boreliozy: inne metody
Do innych metod diagnostycznych boreliozy należą badania limfocytów oraz badania bezpośrednie. Są to badania, które wykrywają charakterystyczne limfocyty dla boreliozy lub bezpośrednio obecność bakterii w badanym materiale. Oznacza to, że zamiast pokazywać nam odpowiedź naszego organizmu na zakażenie dają nam jasną informację czy w badanym materiale znajduje się patogenna bakteria. Dzięki temu badania te są dużo bardziej dokładne.
Diagnostyka boreliozy- inne badania: test PCR, KKI, CD57+, LTT i Elispot.
Badanie PCR/ PCR real time
| Badanie wykorzystuje samo DNA krętków poprzez zwiększanie ilości materiału, które podane jest analizie (krew, mocz, płyn stawowy, płyn mózgowo- rdzeniowy). Trudnością diagnostyczną tej metody jest jednak fakt, że w organizmie pacjenta często krętki występują w małej ilości lub nie są rozmieszczone równomiernie w tkankach, co powoduje, że ich DNA nie może zostać wykryte. | Największą skuteczność badania odnotowujemy od ok 7 dnia po ugryzieniu do maksymalnie 3 tygodniach po ugryzieniu. Cena badania: ok. 300 zł dla PCR, 600 zł do PCR real time |
Test KKI
| Badanie polega na „rozbiciu” krążących kompleksów immunologicznych (KKI) z surowicy w celu uzyskania przeciwciał, a następnie poddaniu ich badaniom serologicznych. Zwiększa to skuteczność badania Western Blot. Dlatego wykrywane są one nawet w 80% próbek pacjentów podejrzanych o zakażenie, u których wynik testu Western Blot wyszedł negatywny lub graniczny. | Największą skuteczność badania odnotowujemy w boreliozie przewlekłej. Cena badania: ok. 300 zł |
Test CD57+
| Badanie CD57+ bada swoiste limfocyty NK CD57, które stanowią naturalną linię obrony do walki z chorobą. Dają one możliwość rozróżnienia boreliozy od innych chorób tj. stwardnienia rozsianego czy reumatoidalnego zapalenia stawów, gdyż tylko Borrelia jest w stanie obniżyć miano ich komórek. | Największą skuteczność badania odnotowujemy w boreliozie przewlekłej. Cena badania: ok. 300 zł |
Test LTT
| Badanie wykrywa specyficzne dla boreliozy limfocyty, które odpowiadają za reakcje immunologiczne w naszym organizmie. | Największą skuteczność badania odnotowujemy po 3-4 tygodniu od zarażenia. Cena badania: ok. 700 zł |
Test Elispot/ Elispot2
| Podobnie jak LTT, bada reakcję komórek układu odpornościowego (limfocytów T) na kontakt z antygenami Borelii. | Największą skuteczność badania odnotowujemy po 3-4 tygodniu od zarażenia. Cena badania: ok. 300 zł dla Elispot i 700 zł dla Elispot2 |
Podsumowanie, czyli jakie badanie najlepiej zrobić, gdy …
- Ugryzł Cię kleszcz i chcesz najszybciej sprawdzić czy zostałeś zakażony -> badanie PCR (już tydzień od zakażenia)
2. Chcesz zrobić badanie za darmo, na NFZ -> badanie Elisa i Western Blot
3. Western Blot wyszedł graniczny -> badanie KKI (gdy przewlekła borelioza) lub LTT, Elispot
4. Chcesz rozróżnić czy Twoje objawy to borelioza czy inna choroba -> badanie CD57+
5. Chcesz sprawdzić czy leczenie było skuteczne -> badanie CD57+, LTT lub Elispot
A co z koinfekcjami?
Pewnie słyszałeś już o koinfekcjach. Są to choroby, które kleszcz często przenosi razem z boreliozą. Należą do nich: Bartonella, Babesia, Mycoplasma, Chlamydia, Toxoplasma, Brucella, Yersinia, Anaplasma i Ehrlichia czy Riketsje. Czy to oznacza, że musimy badać jeszcze wszystkie koinfekcje? Jeżeli tylko masz taką możliwość finansową to gorąco do tego zachęcam. Jest to szczególnie ważne gdy mamy przewlekła boreliozę lub cierpimy na jedne ze specyficznych objawów koinfekcji:
Bartonella – objawy oczne, na ciele pojawiające się czerwone ślady przypominające zadrapanie paznokciem, pręgi jak czerwone rozstępy, guzki na skórze, ból lub pieczenie na podeszwach stóp, często zaostrzające objawy neurologiczne.
Babesia – nocne poty
Chlamydia – objawy ze strony układu oddechowego, problemy z sercem, bóle stawów
Mykoplazma – objawy ze strony układu oddechowego, przewlekłe zatoki, często zaostrza również objawy neurologiczne
Yersiania – objawy ze strony przewodu pokarmowego
Ehrlichia/Anaplasma – nieprawidłowa morfologia skutkuje wysoce nienormalnym przewlekłym stanem wysokiej gorączki.
Wirus Epstain barr – chroniczne zmęczenie, osłabienie
Cierpisz na któreś z powyższych objawów? KONIECZNIE ZBADAJ KOINFEKCJE*
Gdzie to zrobić?
Na rynku dostępne jest mnóstwo badań na diagnostykę boreliozy i koinfekcji w różnych przedziałach cenowych. To na co trzeba spojrzeć je wybierając to rodzaj przeciwciał (IgG, IgM lub IgA). Ważne aby wybierać badanie paneli koinfekcji, które NIE bazują tylko na p/c IgG, gdyż one często oznaczają tzw. “przechodzone” infekcje, a zależy nam na znalezieniu aktywnego zakażenia.
Oto przykład dwóch popularnych laboratoriów diagnostycznych oferujących badanie koinfekcji: Alab i Wielkoszyński.
*Wyjątkiem od robienia testu na koinfekcje jest dobry lekarz, który sam po objawach stwierdzi, które koinfekcje są aktywne i dobierze leczenie.
Chcesz wiedzieć więcej o interpretacji badań na boreliozę ? Sprawdź gotowy webinar !